Wyrok ETS z 26.1.2010 r. w sprawie Transportes Urbanos y Servicios Generales SAL vs Administración del Estado, C-118/08

W analizowanej sprawie ETS uznał, że:

prawo Unii stoi na przeszkodzie stosowaniu normy prawa państwa członkowskiego, na podstawie której skarga o stwierdzenie odpowiedzialności odszkodowawczej państwa może zostać uwzględniona jedynie wówczas, gdy skarżący wyczerpał uprzednio wszystkie wewnętrzne środki odwoławcze służące zakwestionowaniu ważności niekorzystnego aktu administracyjnego.

Wyrokiem z 6.10.2005 r. w sprawie C 204/03 Komisja przeciwko Hiszpanii ETS orzekł zasadniczo, że ograniczenia możliwości odliczenia VAT określone w ustawie 37/1992 są niezgodne z art. 17 ust. 2 i 5 oraz art. 19 VI Dyrektywy.

Transportes Urbanos, która zgodnie z ustawą 37/1992 dokonywała samonaliczania w latach podatkowych 1999 i 2000, nie skorzystała z prawa do dokonania korekty rozliczeń, ponieważ w chwili wydania przez Trybunał ww. wyroku jej roszczenia były przedawnione.

W tej sytuacji Transportes Urbanos wystąpiła do Rady Ministrów z wnioskiem przeciwko państwu hiszpańskiemu o uznanie odpowiedzialności odszkodowawczej. We wspomnianym wniosku wskazała, że poniosła szkodę na kwotę 1 228 366,39 euro, z tytułu naruszenia przez hiszpańskiego ustawodawcę VI Dyrektywy, które to naruszenie zostało stwierdzone przez ETS we wskazanym na wstępie wyroku. Powyższa kwota odpowiadała kwotom VAT nienależnie pobranym przez hiszpański urząd skarbowy.

Decyzją z 12.1.2007 r. Rada Ministrów oddaliła wniosek Transportes Urbanos, uznając, że niewystąpienie przez nią o korektę wspomnianych samonaliczeń w wyznaczonym terminie spowodowało zerwanie bezpośredniego związku przyczynowego między zarzucanym państwu hiszpańskiemu naruszeniem prawa Unii a szkodą.

Odmowna decyzja Rady Ministrów oparta była w szczególności na dwóch wyrokach SN, zgodnie z którymi skierowanie przeciwko państwu skargi o stwierdzenie odpowiedzialności odszkodowawczej z tytułu naruszenia prawa Unii wymaga uprzedniego wyczerpania środków odwoławczych, administracyjnych i sądowych, przysługujących od niekorzystnego aktu administracyjnego, który został wydany na podstawie krajowej ustawy niezgodnej z prawem Unii.

Dnia 6.6.2007 r. Transportes Urbanos zaskarżyła wspomnianą decyzję Tribunal Supremo. Sąd ten zauważył, że zgodnie z orzecznictwem sądów hiszpańskich wystąpienie przeciwko państwu ze skargą o stwierdzenie odpowiedzialności odszkodowawczej na podstawie niekonstytucyjności ustawy nie jest uzależnione, w przeciwieństwie do takiej samej skargi opartej na niezgodności tej ustawy z prawem Unii, od jakiegokolwiek warunku uprzedniego wyczerpania środków odwoławczych, od wydanego na podstawie tej ustawy, niekorzystnego aktu administracyjnego. W tych okolicznościach Tribunal Supremo postanowił zawiesić postępowanie i zwrócić się do Trybunału z następującym pytaniem prejudycjalnym:

Czy przyjęte w orzecznictwie hiszpańskim odmienne traktowanie roszczeń o stwierdzenie istnienia odpowiedzialności majątkowej państwa jako ustawodawcy, w przypadku gdy roszczenia te opierają się na decyzjach wydanych na podstawie ustawy uznanej za niekonstytucyjną, od roszczeń, które opierają się na decyzjach wydanych na podstawie przepisu uznanego za sprzeczny z prawem Unii, jest sprzeczne z zasadami równoważności i skuteczności?

Rozpatrując sprawę, ETS przypomniał, że prawo do odszkodowania uzależnione jest od spełnienia trzech przesłanek, a mianowicie naruszona norma prawna Unii jest dla jednostek źródłem uprawnień, naruszenie jest wystarczająco istotne oraz istnieje bezpośredni związek przyczynowy między naruszeniem a poniesioną przez jednostki szkodą.

Ponadto Trybunał wyjaśnił, że w zakresie prawa do odszkodowania, którego podstawę stanowi bezpośrednio prawo Unii, jeżeli wskazane wyżej przesłanki zostaną spełnione, naprawienie przez państwo wyrządzonej szkody powinno nastąpić zgodnie z prawem krajowym regulującym zasady odpowiedzialności, przy czym zasady te nie mogą być mniej korzystne niż zasady dotyczące podobnych krajowych środków prawnych (zasada równoważności) i nie mogą być tak skonstruowane, by w praktyce czynić otrzymanie odszkodowania niemożliwym lub nadmiernie utrudnionym (zasada skuteczności).

Odnośnie do zasady równoważności Trybunał przytoczył dotychczasowe orzecznictwo, z którego wynika, że wymaga ona, by całość uregulowań dotyczących środka prawnego znajdowała zastosowanie jednakowo do środków prawnych opartych na naruszeniu prawa Unii oraz podobnych środków opartych na naruszeniu prawa wewnętrznego. W konsekwencji w analizowanej sprawie decydujące jest wyjaśnienie, czy biorąc pod uwagę przedmiot i zasadnicze elementy skargi o stwierdzenie odpowiedzialności odszkodowawczej, wniesionej przez Transportes Urbanos z tytułu naruszenia prawa Unii i skargi, z którą spółka ta mogłaby wystąpić na podstawie ewentualnych naruszeń konstytucji, oba te środki prawne można uznać za podobne.

Porównując powyższe środki odwoławcze, ETS doszedł do wniosku, że dotyczą one dokładnie tego samego przedmiotu, a mianowicie odszkodowania za szkodę poniesioną przez poszkodowanego z powodu działania lub zaniechania państwa. W konsekwencji możliwość dochodzenia odszkodowania na podstawie wyroku ETS nie powinna być uzależniona od wyczerpania środków odwoławczych.

Dla polskich podatników komentowany wyrok oznacza, że mogą skutecznie domagać się odszkodowania w przypadku niezgodnego z prawem wspólnotowym ustawodawstwa krajowego, nawet pomimo niewyczerpania wszystkich środków odwoławczych przewidzianych przez przepisy krajowe.

Opracowała: Agnieszka Ferek, Lovells H. Seisler sp.k.