Wyrok ETS z 21.1.2010 r. w sprawie Alstom Power Hydro vs. Valsts ienemumu dienests, C-472/08

W przedmiotowej sprawie ETS orzekł, iż art. 18 ust. 4 VI Dyrektywy 77/388/EWG (art. 183 Dyrektywy 2006/112/WE) należy interpretować w ten sposób, że nie stoi on na przeszkodzie przepisom państwa członkowskiego, wyznaczającym 3-letni termin przedawnienia na wystąpienie z wnioskiem o zwrot nadpłaty podatku od wartości dodanej, nienależnie pobranej przez organy administracji skarbowej tego państwa.

W październiku 2004 r. spółka Alstom wystąpiła do łotewskich organów podatkowych z wnioskiem o zwrot VAT, który jej zdaniem, został nienależnie zapłacony w latach 1998–2004. Organy podatkowe odmówiły zwrotu, ponieważ spółka przekroczyła 3-letni termin na złożenie wniosku o zwrot podatku, który przewidują łotewskie przepisy podatkowe. Spółka zaskarżyła decyzję organów podatkowych, podnosząc, że przepisy wspólnotowe w zakresie VAT nie przewidują ograniczeń czasowych dochodzenia zwrotu nadpłaty.

Z uwagi na fakt, iż zarówno w I instancji, jak i w apelacji skarga Alstom została oddalona, spółka odwołała się do sądu krajowego, wskazując w szczególności, że Republika Łotewska jako państwo członkowskie Unii Europejskiej ma obowiązek transpozycji art. 18 ust. 4 VI Dyrektywy do prawa krajowego. Artykuł ten nie przewiduje ograniczeń terminów zwrotu podatku, a zatem organy podatkowe nie miały prawa odmówić tego zwrotu. Zdaniem Alstom stanowisko takie potwierdza także wcześniejsze orzecznictwo Trybunału.

Sąd krajowy uznał, że organy podatkowe przed dokonaniem zwrotu podatku mają prawo przeprowadzać kontrole. Jednakże w takim przypadku powinny zachować 3-letni termin określony w art. 23 ust. 1 ustawy o podatkach i opłatach. Tymczasem w przypadku braku terminu przedawnienia dla podatników w zakresie ich uprawnienia do dochodzenia zwrotu nadpłaty podatnicy mogliby nadużywać przepisów krajowych, domagając się zwrotu nadpłaty VAT w takim czasie, że organy podatkowe nie mogłyby już przeprowadzić kontroli.

W tych okolicznościach sąd postanowił zawiesić postępowanie i skierować do Trybunału Sprawiedliwości następujące pytanie prejudycjalne:

Czy art. 18 ust. 4 VI Dyrektywy (...) należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie ustanowieniu w krajowych przepisach (...) 3-letniego terminu przedawnienia w zakresie dochodzenia prawa do zwrotu nadpłaconego podatku VAT (różnicy między podatkiem należnym a podatkiem naliczonym podlegającym odliczeniu)?.

Odpowiadając na pytanie prejudycjalne, ETS uznał, że analogicznie jak w przypadku korzystania z prawa do odliczenia, możliwość wystąpienia z wnioskiem o zwrot nadpłaty VAT bez żadnego ograniczenia w czasie byłaby sprzeczna z zasadą pewności prawa, zgodnie z którą możliwość zakwestionowania sytuacji podatnika w zakresie jego praw i obowiązków względem organów podatkowych nie może być nieograniczona w czasie.

Z utrwalonego orzecznictwa wynika, że w przypadku braku uregulowań wspólnotowych w przedmiocie zwrotu krajowych podatków pobranych nienależnie, do wewnętrznego porządku prawnego każdego państwa członkowskiego należy wyznaczenie właściwych sądów oraz uregulowanie zasad postępowania w sposób zapewniający ochronę praw jednostek wynikających z prawa wspólnotowego. Ochrona ta powinna zostać ustanowiona w taki sposób, aby, po pierwsze, zasady dochodzenia zwrotu podatku nie były mniej korzystne od zasad dotyczących podobnych środków w prawie krajowym (zasada równoważności), a po drugie, aby uprawnienia podatników były możliwe do realizacji (­zasada skuteczności).

Mając na uwadze powyższe, Trybunał uznał, że 3-letni termin przedawnienia przewidziany w prawie łotewskim nie narusza zasady równoważności.

Jeżeli natomiast chodzi o zasadę skuteczności, ETS przypomniał dotychczasowe orzecznictwo, z którego wynika, że zgodne z prawem Unii jest ustalenie rozsądnych terminów wniesienia skargi pod rygorem przedawnienia, w interesie pewności prawa, która chroni jednocześnie podatnika i zainteresowany organ administracji. Terminy takie nie czynią bowiem ze swej natury praktycznie niemożliwym lub zbyt utrudnionym wykonywania uprawnień nadanych w porządku prawnym Unii. Za rozsądny termin ETS uznał już w innej sprawie termin 2-letni, który w jego opinii sam w sobie nie jest w stanie praktycznie uniemożliwić lub nadmiernie utrudnić wykonywania prawa do odliczenia, skoro art. 18 ust. 2 VI Dyrektywy umożliwia państwom członkowskim wprowadzenie wymagania, by podatnik wykonywał przysługujące mu prawo do odliczenia w tym samym okresie, w którym ono powstało.

W konsekwencji identyczny wniosek należy wysnuć w przypadku 3-letniego terminu przedawnienia, takiego jak termin obowiązujący w sprawie przed sądem krajowym, ponieważ termin ten może w zasadzie umożliwić każdemu przeciętnie uważnemu podatnikowi skuteczne dochodzenie uprawnień przysługujących mu w porządku prawnym Unii.

Orzeczenie ETS potwierdza uprawnienie państw członkowskich do określenia procedur i terminów dochodzenia zwrotu nadpłaty podatku VAT w przepisach krajowych. Procedury te powinny zostać określone z zachowaniem zasad, które wspomniał Trybunał w analizowanym orzeczeniu, tj. zasadą równoważności i zasadą skuteczności. Trybunał za zgodny z tymi zasadami uznał 3-letni termin przedawnienia, tym bardziej za taki należy zatem uznać termin 5-letni przewidziany w polskich przepisach podatkowych.

Opracowała: Agnieszka Ferek, Lovells H. Seisler sp.k.