Wyrok ETS z 23.4.2009 r. w sprawie Uwe Rüffler przeciwko Dyrektorowi IS we Wrocławiu Ośrodek Zamiejscowy w Wałbrzychu, C-544/07

W przedmiotowej sprawie ETS orzekł, że:

Artykuł 18 ust. 1 TWE stoi na przeszkodzie stosowaniu ustawodawstwa państwa członkowskiego, które:

1) uzależnia przyznanie prawa do obniżenia kwoty podatku dochodowego o zapłacone składki na ubezpieczenie zdrowotne od warunku, by składki te były odprowadzone w tym państwie członkowskim, na podstawie prawa krajowego,

2) prowadzi do odmowy przyznania tego rodzaju ulgi podatkowej w przypadku, gdy składki nadające się do odliczenia od kwoty podatku dochodowego należnego w tym państwie członkowskim zostały odprowadzone w ramach systemu obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego innego państwa członkowskiego.

Uwe Rüffler mieszkał i pracował w Niemczech, a następnie osiedlił się w Polsce, gdzie stale zamieszkiwał wraz z żoną od 2005 r. Nie wykonywał żadnej działalności zawodowej, a jedynymi źródłami jego dochodu były dwa świadczenia rentowe otrzymywane w Niemczech, tj. renta zdrowotna i renta zakładowa. W tym państwie członkowskim pobierane były również należne składki na ubezpieczenie zdrowotne. Zgodnie z polskimi przepisami PDOFizU Uwe Rüffler podlegał nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Polsce z tytułu renty zakładowej pobieranej w Niemczech. W 2006 r. zwrócił się do polskich organów podatkowych o obniżenie podatku dochodowego o opłacane w Niemczech składki na ubezpieczenie zdrowotne zgodnie z polskimi przepisami.

Postanowieniem z 28.11.2006 r. właściwy organ podatkowy odmówił uwzględnienia jego wniosku, uzasadniając, że art. 27b PDOFizU przewiduje możliwość obniżenia podatku dochodowego tylko o składki na ubezpieczenie zdrowotne zapłacone zgodnie z polską ustawą o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Tymczasem Uwe Rüffler nie płaci składek na ubezpieczenie zdrowotne w Polsce.

Pismem z 2.2.2007 r. Uwe Rüffler wniósł zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie do dyrektora IS, w którym zarzucił organowi podatkowemu I instancji wybiórcze stosowanie polskiego prawa podatkowego i pominięcie przepisów prawa wspólnotowego.

Decyzją z 23.2.2007 r. dyrektor IS podtrzymał interpretację art. 27b PDOFizU dokonaną przez organ I instancji i stwierdził, że dla organów podatkowych, zobowiązanych do orzekania na podstawie przepisów prawa, szczególnie w sprawach ulg i odliczeń, niedopuszczalne jest stosowanie wykładni rozszerzającej. Uwe Rüffler wniósł skargę na powyższą decyzję do WSA we Wrocławiu, uznając, że ograniczenie prawa do obniżenia podatku dochodowego, prowadzące do przyznawania tej ulgi wyłącznie podatnikom, którzy płacili składki na ubezpieczenie zdrowotne na rzecz polskiej instytucji ubezpieczeniowej, w sposób dyskryminujący różnicuje sytuację osób płacących podatek dochodowy w Polsce w zależności od miejsca płacenia składek na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu powziął wątpliwości co do zastosowania prawa europejskiego i zwrócił się do ETS z następującym pytaniem prejudycjalnym:

Czy unormowania wynikające z art. 12 TWE oraz art. 39 ust. 1 i 2 TWE należy interpretować w ten sposób, iż sprzeciwiają się one przepisowi krajowemu przyjętemu w art. 27b PDOFizU, ograniczającemu prawo do obniżenia podatku dochodowego o kwotę składki na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne, zapłaconej wyłącznie na podstawie przepisów prawa krajowego w sytuacji, gdy rezydent od dochodów opodatkowanych w Polsce odprowadza składkę na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne w innym państwie członkowskim?

Europejski Trybunał Sprawiedliwości rozpatrując sprawę, na wstępie wykluczył zastosowanie art. 39 TWE (ustanawiającego swobodę przepływu pracowników), z uwagi na fakt, że Uwe Rüffler nie osiedlił się w Polsce w celu wykonywania pracy. Jako właściwą podstawę ETS wskazał natomiast art. 18 TWE, który określa prawo obywatela państwa członkowskiego do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium Wspólnoty. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału obywatel Unii powinien w każdym państwie członkowskim mieć zapewnione takie samo traktowanie wobec prawa, z jakiego korzystają obywatele danego państwa, znajdujący się w analogicznej sytuacji. W konsekwencji żadne państwo członkowskie nie może mniej korzystnie traktować podatników, którzy płacą składki na ubezpieczenie społeczne w innym państwie członkowskim.

Europejski Trybunał Sprawiedliwości uznał ponadto, że przepisy wtórnego prawa wspólnotowego koordynujące systemy zabezpieczenia społecznego państw członkowskich mają na celu ochronę praw socjalnych osób przemieszczających się w obrębie Unii Europejskiej oraz zagwarantowanie, by przysługujące im prawa do świadczeń zabezpieczenia społecznego nie były naruszane tylko z powodu skorzystania przez nich ze swobody przemieszczania się. Państwa członkowskie mogłyby bowiem zniechęcać do korzystania z tej swobody, gdyby mogły traktować mniej korzystnie pod względem opodatkowania powyższych świadczeń osoby uzyskujące je w ramach systemu opieki zdrowotnej innego państwa członkowskiego.

W konsekwencji ETS stanął na stanowisku, że różnice w traktowaniu podatników tak, jak ma to miejsce w przedmiotowej sprawie, stanowią obiektywnie nieuzasadnione naruszenie art. 18 TWE.

Analizowane zagadnienie było przedmiotem rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego (TK 18/06), który uznał art. 27b PDOFizU za sprzeczny z Konstytucją RP. Począwszy od 1.1.2008 r., obowiązują nowe regulacje w tym zakresie. Podatnicy, którzy wcześniej nie odliczyli składek na ubezpieczenie społeczne zapłaconych za granicą, mogą rozważyć wszczęcie postępowania mającego na celu uzyskanie zwrotu nadpłaty podatku.

Opracowała: Agnieszka Ferek, Lovells H. Seisler sp.k.